Czym jest udar m\u00f3zgu i dlaczego wymaga natychmiastowej reakcji?<\/h2><\/div>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Udar m\u00f3zgu to stan zagro\u017cenia \u017cycia, w kt\u00f3rym dochodzi do nag\u0142ego zatrzymania dop\u0142ywu krwi do wybranego obszaru m\u00f3zgu. Wyr\u00f3\u017cniamy dwa podstawowe rodzaje udaru: niedokrwienny (stanowi\u0105cy oko\u0142o 80\u201385% przypadk\u00f3w), wywo\u0142any zablokowaniem naczynia krwiono\u015bnego przez skrzeplin\u0119, oraz udar krwotoczny (potocznie zwany wylewem), b\u0119d\u0105cy skutkiem p\u0119kni\u0119cia \u015bciany naczynia i wylania si\u0119 krwi do tkanki m\u00f3zgowej.<\/p>\n\n\n\n
Kom\u00f3rki nerwowe s\u0105 skrajnie wra\u017cliwe na brak tlenu oraz glukozy. Po odci\u0119ciu dop\u0142ywu krwi neurony w obszarze niedokrwienia zaczynaj\u0105 stopniowo obumiera\u0107. Szybkie dotarcie poszkodowanego do szpitala decyduje nie tylko o jego prze\u017cyciu, ale przede wszystkim o stopniu jego p\u00f3\u017aniejszej sprawno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Jak rozpozna\u0107 udar? zapami\u0119taj algorytm FAST<\/h2><\/div>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Objawy udaru potrafi\u0105 by\u0107 bardzo wyraziste. Aby u\u0142atwi\u0107 \u015bwiadkom szybk\u0105 i trafn\u0105 ocen\u0119 sytuacji, wprowadzono mi\u0119dzynarodowy, niezwykle prosty algorytm FAST (od angielskich s\u0142\u00f3w: Twarz, R\u0119ka, Mowa, Czas). Skraca on czas rozpoznania i pozwala b\u0142yskawicznie wezwa\u0107 ratunek. Sprawd\u017a poszkodowanego w kilku szybkich krokach:<\/p>\n\n\n\n
F \u2013 Face (Twarz \u2013 asymetria):<\/strong> Popro\u015b poszkodowanego, aby szeroko si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0142 albo pokaza\u0142 z\u0119by. Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na jego twarz. U osoby z udarem nagle wiotczeje jedna strona cia\u0142a. Co dok\u0142adnie zauwa\u017cysz? Nie b\u0119dzie w stanie si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0107, a jeden k\u0105cik ust widocznie opadnie. Twarz straci swoj\u0105 naturaln\u0105 symetri\u0119, a czasami mo\u017ce temu towarzyszy\u0107 r\u00f3wnie\u017c opadaj\u0105ca powieka lub zaburzenia widzenia.<\/p>\n\n\n\n A \u2013 Arm (Rami\u0119 \u2013 nag\u0142e os\u0142abienie r\u0119ki):<\/strong> Udar zazwyczaj uszkadza jedn\u0105 p\u00f3\u0142kul\u0119 m\u00f3zgu, co powoduje os\u0142abienie si\u0142y lub parali\u017c mi\u0119\u015bni po przeciwnej stronie cia\u0142a. Popro\u015b poszkodowanego o wyci\u0105gni\u0119cie obu r\u0105k przed siebie wn\u0119trzem d\u0142oni do g\u00f3ry i zamkni\u0119cie oczu na 10 sekund. Je\u015bli jedno rami\u0119 bezw\u0142adnie opada, chwieje si\u0119 lub poszkodowany podnosi je zdecydowanie ni\u017cej \u2013 \u015bwiadczy to o niedow\u0142adzie. To samo nag\u0142e os\u0142abienie mo\u017ce dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c n\u00f3g, wywo\u0142uj\u0105c u poszkodowanego zauwa\u017calne zaburzenia r\u00f3wnowagi, utrat\u0119 koordynacji i chwiejny ch\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n S \u2013 Speech (Mowa \u2013 zaburzenia mowy):<\/strong> Poszkodowany zaczyna m\u00f3wi\u0107 niewyra\u017anie, be\u0142kotliwie lub ca\u0142kowicie traci zdolno\u015b\u0107 wys\u0142awiania si\u0119 i rozumienia prostych komunikat\u00f3w. Zadaj proste pytanie (np. o imi\u0119) lub popro\u015b o powt\u00f3rzenie nieskomplikowanego zdania.<\/p>\n\n\n\n T \u2013 Time (Czas \u2013 wezwanie pomocy):<\/strong> Zauwa\u017cenie cho\u0107by jednego z powy\u017cszych objaw\u00f3w wymaga natychmiastowego wybrania numeru alarmowego 112.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli objawy asymetrii twarzy, os\u0142abienia r\u0119ki czy be\u0142kotliwa mowa ust\u0105pi\u0105 po kilku lub kilkunastu minutach, a sprawno\u015b\u0107 pozornie wr\u00f3ci do normy \u2013 absolutnie tego nie lekcewa\u017c. To mo\u017ce by\u0107 tzw. przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny<\/strong>, czyli bardzo gro\u017ane ostrze\u017cenie przed rozleg\u0142ym udarem, kt\u00f3ry potrafi uderzy\u0107 w ci\u0105gu kolejnych godzin lub dni. Taki stan bezwzgl\u0119dnie wymaga pilnego transportu do szpitala i dok\u0142adnych bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Po rozpoznaniu objaw\u00f3w, Twoim g\u0142\u00f3wnym zadaniem jest natychmiastowe wezwanie s\u0142u\u017cb i zadbanie o to, by nie pogorszy\u0107 stanu poszkodowanego. Rozmawiaj\u0105c z dyspozytorem, powiedz wprost o podejrzeniu udaru i przeka\u017c mu wynik testu FAST. Najwa\u017cniejsz\u0105 rzecz\u0105, o jak\u0105 zostaniesz zapytany, b\u0119dzie dok\u0142adna godzina wyst\u0105pienia pierwszych objaw\u00f3w<\/strong>. Je\u015bli nie masz pewno\u015bci, kiedy dok\u0142adnie to si\u0119 sta\u0142o (bo na przyk\u0142ad poszkodowany obudzi\u0142 si\u0119 ju\u017c w takim stanie), podaj godzin\u0119, kiedy po raz ostatni widzia\u0142e\u015b go w pe\u0142ni zdrowego.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli poszkodowany jest przytomny, u\u0142\u00f3\u017c go na plecach i wsu\u0144 co\u015b pod jego plecy oraz g\u0142ow\u0119 (np. zwini\u0119t\u0105 kurtk\u0119 lub poduszk\u0119), aby by\u0142 lekko uniesiony. Lekkie uniesienie g\u0142owy u\u0142atwia swobodny przep\u0142yw krwi i zapobiega narastaniu ucisku w czaszce. Zmniejsza to r\u00f3wnie\u017c ryzyko, \u017ce poszkodowany zach\u0142y\u015bnie si\u0119 w\u0142asn\u0105 \u015blin\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nie podawaj niczego do jedzenia i picia.<\/strong> Udar bardzo cz\u0119sto upo\u015bledza odruch po\u0142ykania, co mo\u017ce grozi\u0107 zad\u0142awieniem.<\/p>\n\n\n\n Nie podawaj \u017cadnych lek\u00f3w (w tym aspiryny i lek\u00f3w na nadci\u015bnienie)<\/strong>. O ile przy zawale serca aspiryna ratuje \u017cycie, o tyle przy udarze jest surowo zabroniona. Je\u015bli udar okaza\u0142by si\u0119 wylewem, podanie leku rozrzedzaj\u0105cego krew gwa\u0142townie nasili krwawienie w m\u00f3zgu. Nie pr\u00f3buj te\u017c na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 obni\u017ca\u0107 wysokiego ci\u015bnienia poszkodowanego. W tej chwili to naturalna obrona jego organizmu, kt\u00f3ry pr\u00f3buje wt\u0142oczy\u0107 krew do tych rejon\u00f3w m\u00f3zgu, do kt\u00f3rych nagle przesta\u0142a ona dop\u0142ywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zapewnij poszkodowanemu wsparcie psychiczne.<\/strong> Osoba z udarem, kt\u00f3ra ma trudno\u015bci z mow\u0105 lub poruszaniem si\u0119, odczuwa ogromny l\u0119k. Zachowaj spok\u00f3j, m\u00f3w wolno i informuj o podejmowanych dzia\u0142aniach. Twoja opanowana postawa wyciszy poszkodowanego i u\u0142atwi kontakt do czasu przyjazdu zespo\u0142u ratownictwa.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Stan poszkodowanego z udarem mo\u017ce ulec pogorszeniu w kr\u00f3tkim czasie. Pozosta\u0144 przy nim i nieustannie monitoruj jego stan w tym prawid\u0142owy oddech.<\/p>\n\n\n\n W sytuacji gdy poszkodowany straci przytomno\u015b\u0107, ale prawid\u0142owo oddycha, u\u0142\u00f3\u017c go w pozycji bezpiecznej na boku (najlepiej po stronie niedow\u0142adu, pozostawiaj\u0105c stron\u0119 sprawn\u0105 na g\u00f3rze) i zadbaj o dro\u017cno\u015b\u0107 dr\u00f3g oddechowych. Je\u017celi nast\u0105pi zatrzymanie kr\u0105\u017cenia \u2013 natychmiast u\u0142\u00f3\u017c poszkodowanego na plecach na twardym pod\u0142o\u017cu i rozpocznij uciskanie klatki piersiowej (RKO). Je\u015bli jest dost\u0119pne AED, u\u017cyj go: w\u0142\u0105cz urz\u0105dzenie i post\u0119puj zgodnie z jego komunikatami.<\/p>\n\n\n\n Udar m\u00f3zgu to kolejny po zawale mi\u0119\u015bnia sercowego stan bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia \u017cycia, kt\u00f3ry omawiamy w Rozdziale XII naszego Poradnika Ratowaczy – Czym jest zawa\u0142 mi\u0119\u015bnia sercowego?<\/a><\/p>\n\n\n\n![\"Udar](\"https:\/\/ratowacze.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/rozdzial-xii-nagle-stany-medyczne-czesc-2-udar-mozgu.png\" "\\"36\\"")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\nPrzemijaj\u0105cy atak niedokrwienny<\/h2><\/div>\n\n\n\n
O czym warto pami\u0119ta\u0107 je\u015bli masz do czynienia z poszkodowanym u kt\u00f3rego podejrzewasz udar?<\/h2><\/div>\n\n\n\n
Jak post\u0119powa\u0107 je\u015bli poszkodowany straci przytomno\u015b\u0107?<\/h2><\/div>\n\n\n\n