ROZDZIAŁ XII – NAGŁE STANY MEDYCZNE – CZĘŚĆ 1 – ZAWAŁ MIĘŚNIA SERCOWEGO – PIERWSZA POMOC NA NAJWYŻSZYM POZIOMIE

Zawał mięśnia sercowego to stan bezpośredniego zagrożenia życia, w którym dochodzi do ostrego niedokrwienia i stopniowego obumierania części mięśnia sercowego. Przyczyną jest najczęściej nagłe zamknięcie naczynia wieńcowego przez pękniętą blaszkę miażdżycową i tworzącą się w tym miejscu skrzeplinę. Komórki serca pozbawione dopływu krwi i tlenu zaczynają obumierać już po kilkunastu minutach. Ten proces prowadzi do poważnych zaburzeń pracy serca, a w najgorszym scenariuszu – do nagłego zatrzymania krążenia. Dlatego im szybciej poszkodowany trafi do szpitala, tym większa jest szansa na uratowanie jego życia.

Rozpoznanie zawału opiera się wyłącznie na obserwacji objawów. Najczęściej występującymi są:

• Ostry ból wieńcowy – silny, piekący ból o charakterze ucisku lub uczucie potężnego ciężaru w okolicy za mostkiem.
• Promieniowanie bólu – ból najczęściej promieniuje do lewego barku, ramienia, żuchwy, szyi, a często również w okolicę międzyłopatkową.
• Nudności, często wymioty.
• Duszność i problem ze złapaniem swobodnego, pełnego oddechu.
• Zimne poty
• Bladość skóry i skrajne osłabienie organizmu.
• Uczucie silnego lęku i niepokoju

Ważne! Zawał mięśnia sercowego może objawić się również w sposób nietypowy w postaci silnego bólu w nadbrzuszu (często mylonego z zatruciem pokarmowym), nagłego, skrajnego przemęczenia lub niewyjaśnionego omdlenia. Statystycznie opisane objawy najczęściej dotyczą kobiet, osób starszych oraz chorych na cukrzycę.

Poszkodowany, u którego występują objawy zawału serca, będzie najprawdopodobniej skrajnie zdenerwowany i przerażony. Stres i panika powodują wyrzut adrenaliny, co z kolei przyspiesza tętno i drastycznie zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen. Twoim priorytetem jest pozostanie z poszkodowanym i uspokojenie go.

1. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 natychmiast po rozpoznaniu niepokojących objawów. Połączenie wykonaj poza zasięgiem słuchu poszkodowanego, aby nie potęgować jego stresu i lęku – to dodatkowo obciąża serce. Pamiętaj jednak by oddalić się tylko na tyle, by poszkodowany nie słyszał rozmowy, ale cały czas miej go w zasięgu wzroku.
2. Ułóż poszkodowanego w wygodnej, bezpiecznej pozycji – najlepiej półsiedzącej z podpartymi plecami, głową oraz lekko ugiętymi kolanami. Taka pozycja zmniejsza powrót żylny krwi, odciążając w ten sposób pracę serca i ułatwiając poszkodowanemu oddychanie.
3. Zapewnij poszkodowanemu spokój i stanowczo odradź wykonywania jakichkolwiek czynności lub aktywności fizycznej. Niedotlenione serce pracuje w tym momencie na skraju wydolności – należy wyeliminować każdy wysiłek fizyczny, aby go dodatkowo nie obciążać i nie przyspieszać tętna poszkodowanego.
4. Zapewnij poszkodowanemu ciągły dopływ świeżego powietrza. Otwórz okno, rozepnij kołnierzyk koszuli, poluzuj krawat czy pasek od spodni.
5. Przeprowadź krótki wywiad (schemat SAMPLE – rozwinięcie schematu i pełne wyjaśnienie znajdziesz w treści artykułu „Ocena Stanu Poszkodowanego” pod linkiem – Pierwsza pomoc na najwyższym poziomie – Rozdział V – Ocena stanu poszkodowanego – Skilled at Safety – ratowacze.pl). Zapytaj, czy poszkodowany leczy się kardiologicznie. Jeśli ma przy sobie własne leki zalecone przez lekarza (np. nitroglicerynę pod język), możesz mu je podać. Zapytaj czy ma alergię na kwas acetylosalicylowy (aspirynę). Jeśli poszkodowany nie jest uczulony, nie ma czynnej choroby wrzodowej i nie krwawi, zachęć go do jak najszybszego zażycia 150 – 500 mg aspiryny. PROTIP: Aspirynę należy dokładnie pogryźć przed połknięciem. Rozgryziona aspiryna błyskawicznie wchłania się przez błonę śluzową w jamie ustnej, działając przeciwzakrzepowo i hamuje powiększanie się skrzepliny w naczyniu.
6. Jeśli masz możliwość, poproś świadka zdarzenia lub członka rodziny o zlokalizowanie i przyniesienie najbliżej znajdującego się defibrylatora AED. W razie potrzeby będziesz mógł szybko go użyć, jeszcze zanim przyjedzie pogotowie.

Udzielając pomocy poszkodowanemu, u którego podejrzewasz zawał mięśnia sercowego, ważne jest zachowanie spokoju oraz stanowczości. Poszkodowani niezwykle często bagatelizują swoje objawy, wpadając w tzw. fazę zaprzeczania („to tylko zgaga”, „zjadłem coś ciężkiego”, „przejdzie mi, nie róbcie problemu”). Jeśli tylko rozpoznasz niepokojące symptomy, niezwłocznie zadzwoń pod numer alarmowy 112 i wezwij pogotowie. Bardzo istotne jest byś zachował stanowczość oraz spokój. Taka postawa udziela się poszkodowanemu, obniżając jego stres i lęk.

Pamiętaj, że stan poszkodowanego jest skrajnie dynamiczny i może ulec pogorszeniu w każdej chwili. Zawał bardzo często prowadzi do groźnych zaburzeń rytmu serca (np. migotania komór), a w konsekwencji do nagłego zatrzymania krążenia. Po wdrożeniu pierwszej pomocy Twoim najważniejszym obowiązkiem jest ciągła obecność przy poszkodowanym. Na bieżąco kontroluj jego przytomność i oddech. Jeśli w którymkolwiek momencie poszkodowany straci przytomność i przestanie prawidłowo oddychać, natychmiast ułóż go na płaskim, twardym podłożu, zadzwoń ponownie na 112 (jeśli karetki jeszcze nie ma) i rozpocznij resuscytację (RKO), wykorzystując przygotowane wcześniej AED.