W sytuacji zagrożenia życia nie musisz działać sam. Umiejętne zaangażowanie do działania świadków zdarzenia jest jednym z najprostszych sposobów na zwiększenie skuteczności udzielanej pomocy.
Jeśli tylko jest to możliwe, od początku angażuj inne osoby. Każdy świadek może przejąć część obowiązków, dzięki czemu Ty będziesz mógł skupić się na czynnościach, które mają największe znaczenie dla poszkodowanego. Działanie w pojedynkę jest czasami konieczne (np. gdy jesteś jedynym świadkiem zdarzenia), jednak w praktyce jest znacznie trudniejsze i bardziej obciążające.
Szczególnie ważne jest to podczas resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Jedna osoba może wykonywać uciśnięcia klatki piersiowej, druga przygotować AED lub wykonywać oddechy ratownicze (jeżeli są prowadzone), a trzecia utrzymywać kontakt z dyspozytorem i kierować ratowników na miejsce zdarzenia. Jeżeli jest taka możliwość, osoby wykonujące uciśnięcia powinny zmieniać się co około 2 minuty lub wcześniej, jeśli pojawi się zmęczenie. Pozwala to utrzymać odpowiednią jakość ucisków przez cały czas prowadzenia RKO.
Nie obawiaj się angażować osób, które nie mają doświadczenia w udzielaniu pierwszej pomocy. Większość zadań nie wymaga specjalistycznej wiedzy – można poprosić o wezwanie pomocy, przyniesienie AED, zabezpieczenie miejsca zdarzenia czy wskazanie drogi ratownikom. Jasne i spokojne polecenia pozwalają skutecznie wykorzystać pomoc świadków, nawet jeśli wcześniej nie mieli styczności z pierwszą pomocą.
Ludzie zazwyczaj chcą pomóc, ale często nie wiedzą, co mają zrobić. To właśnie Ty, jako osoba udzielająca pierwszej pomocy, przejmujesz rolę organizatora działań do czasu przyjazdu służb ratunkowych.
Jak skutecznie delegować zadania?
- Zwracaj się bezpośrednio do konkretnej osoby – najlepiej nawiązując kontakt wzrokowy lub wskazując ją ręką. Wydawaj krótkie, jasne i jednoznaczne polecenia.
- Po wydaniu polecenia upewnij się, że zostało zrozumiane – poczekaj na krótkie potwierdzenie („Tak”, „Rozumiem”, „Wiem, co robić”).
- Jeżeli zadanie zostało wykonane, możesz od razu przydzielić tej osobie kolejne.
Przykłady:
- „Pani w czerwonej kurtce – proszę zadzwonić pod numer 112.”
- „Pan w okularach – proszę przynieść najbliższy defibrylator AED.”
- „Jak masz na imię? […] Paweł, podejdź do mnie i pomóż przy wykonywaniu ucisków klatki piersiowej.”
Podział zadań to krótkie, jasne i konkretne komunikaty, które zwiększają skuteczność działań i pozwalają Ci skupić się na poszkodowanym. Nie pytaj, wydawaj polecenia. Pytając ryzykujesz odmowę, na co nie masz czasu.
Dlaczego świadkowie często nie reagują?
Brak reakcji świadków rzadko wynika ze złej woli. W sytuacji silnego stresu wiele osób doświadcza tzw. efektu widza – każdy zakłada, że ktoś inny zaraz zareaguje lub że pomoc jest już organizowana.
Efekt widza został wielokrotnie opisany w badaniach psychologicznych. Im więcej osób obserwuje zdarzenie, tym większe jest prawdopodobieństwo, że nikt nie zareaguje od razu. Każdy liczy na to, że ktoś inny podejmie działanie lub uzna, że skoro pozostali stoją bezczynnie, sytuacja nie jest aż tak poważna. To naturalny mechanizm psychologiczny, który można przełamać prostym, bezpośrednim poleceniem skierowanym do jednej osoby.
Dodatkowo może pojawić się tzw. reakcja zamrożenia. To naturalna odpowiedź organizmu na nagłe zagrożenie, która chwilowo utrudnia podjęcie działania.
Dlatego krótkie i konkretne polecenie, np.:
„Pan w niebieskiej kurtce – proszę zadzwonić pod numer 112.”
często przełamuje ten stan. Wskazana osoba wie, że to właśnie ona ma wykonać zadanie, dzięki czemu łatwiej przechodzi od obserwowania sytuacji do działania.
Jeżeli jesteś jedynym świadkiem zdarzenia, zadzwoń pod numer alarmowy, włącz tryb głośnomówiący i wykonuj polecenia dyspozytora. Pozostanie na linii pozwala otrzymywać wskazówki dotyczące kolejnych czynności i zwiększa szansę na skuteczne udzielenie pomocy.
Protip – Na bieżąco obserwuj i oceniaj bezpieczeństwo miejsca zdarzenia. Jeśli pojawi się nowe zagrożenie — odstąp od udzielania pomocy i zaczekaj na służby ratunkowe, Twoje bezpieczeństwo jest najważniejsze.