Kleszcze należą do pajęczaków, są pasożytami zewnętrznymi, które żerują na krwi ludzi i zwierząt. Są bardzo odporne – wytrzymują długie okresy suszy, głodne dojrzałe osobniki są w stanie przetrwać w odrętwieniu nawet 800 dni. Żyją dość długo, średnio 2-4 lata.
Wbrew popularnemu mitowi – kleszcze nie spadają z drzew. Przebywają głównie wśród drzew liściastych, krzewów i na łąkach. Skupiają się wzdłuż dróg i ścieżek leśnych porośniętych trawiastą roślinnością i czekają na przechodzącego żywiciela do którego mogą się przytwierdzić. Preferują miejsca o dużej wilgotności powietrza.
Sezon ich aktywności rozpoczyna się wczesną wiosną, gdy temperatury przy gruncie utrzymują się powyżej 7°C i trwa do późnej jesieni lub wczesnej zimy. W trakcie upalnych dni ich aktywność może chwilowo spadać dlatego, że nie lubią długiej suszy i upałów. W ciągu dnia ich aktywność wzrasta o poranku i późnym popołudniem, kiedy wilgotność powietrza jest wyższa.
Kleszcze w skrajnych przypadkach mogą przebywać przytwierdzone do swojego żywiciela do kilkunastu dni. Ich ślina zawiera miejscowy środek znieczulający, dlatego moment ukłucia nie jest wyczuwalny przez ofiarę.
Najczęstsze i najgroźniejsze odkleszczowe choroby występujące w Polsce to borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Infekcja bakteriami Borrelia powodującymi boreliozę zachodzi zwykle między 12 a 24 godzinami, ponieważ bakterie potrzebują czasu, by od momentu wkłucia się kleszcza w skórę opuścić jego układ trawienny. Natomiast zakażenie wirusem KZM zachodzi nieomal natychmiast, ponieważ wirus obecny jest w ślinie pasożyta.
Jak zabezpieczyć się przed kleszczami? Poniżej zamieszczamy garść protipów:
- Unikaj przebywania i spacerów wśród wysokich traw.
- Jeśli planujesz spacer po miejscach w których ryzyko występowania kleszczy jest wysokie, np. na łąkę lub do lasu – dostosuj odpowiednio swój ubiór. Najlepiej sprawdzą się rzeczy jasne, przylegające do ciała oraz długie nogawki spodni, długie rękawy koszuli i całe obuwie.
- Zastosuj repelenty, czyli preparaty odstraszające kleszcze, zawierające DEET lub ikarydynę.
- Skonsultuj się z weterynarzem i zabezpiecz zwierzęta domowe poprzez zastosowanie odpowiednich preparatów przeciwkleszczowych.
- Dokładnie obejrzyj swoje ciało po powrocie do domu, szczególnie okolice pachwin, pach, zgięcia kolan, okolice uszu, karku i linię włosów. Kleszcze najchętniej wbijają się w ciepłe i wilgotne miejsca na ciele, w których skóra jest najcieńsza.
- Rozważ zaszczepienie się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.
- Im szybciej znajdziesz i usuniesz kleszcza, tym mniejsze jest ryzyko zakażenia — pasożyt potrzebuje zwykle kilku do kilkudziesięciu godzin żerowania, by przekazać patogeny.
Jak usunąć kleszcza ze skóry?
Jeśli zauważysz wbitego w skórę kleszcza, należy jak najszybciej go usunąć. Aby zrobić to prawidłowo, załóż rękawiczki ochronne i użyj pęsety lub specjalnego przyrządu do usuwania kleszczy. Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry i wyciągaj powoli, pewnym ruchem prostopadle do powierzchni skóry – staraj się go nie wykręcać i nie szarpać. Im dłużej pajęczak pozostaje wbity w skórę żywiciela, tym większe ryzyko zakażenia patogenami.
Po usunięciu kleszcza zdezynfekuj miejsce ukąszenia. Zanotuj datę jego usunięcia – może się przydać się podczas wizyty u lekarza.
*Jeśli nie wiesz, jak odpowiednio wyciągnąć kleszcza, skonsultuj się z najbliższą placówką Podstawowej Opieki Zdrowotnej, by pielęgniarka lub lekarz bezpiecznie go usunęli.
Nigdy nie smaruj miejsca wokół kleszcza oraz samego pasożyta żadną substancją np. tłuszczem lub kremem. Nie uciskaj go ani nie zgniataj – wówczas zwraca wydzielinę do ciała żywiciela, co zwiększa ryzyko zakażenia bakteryjnego lub wirusowego.
O czym warto pamiętać?
Jak najszybciej zgłoś się do lekarza jeżeli:
- miejsce ukłucia na skórze pozostaje zaognione, a wokół niego pojawia się charakterystyczne zaczerwienienie, tzw. rumień wędrujący,
- na kilka tygodni po ukąszeniu wystąpią objawy podobne do grypy, tj. gorączka, bóle mięśni i stawów, silne osłabienie.
Pamiętaj – po zauważeniu kleszcza na skórze najważniejsze jest jego szybkie, prawidłowe usunięcie i obserwacja miejsca ukłucia. Nie każde ukąszenie oznacza zakażenie, jednak nie należy go bagatelizować.