Pierwsza pomoc na najwyższym poziomie – Rozdział V – Ocena stanu poszkodowanego

W poprzednim rozdziale dowiedziałeś się, jak skutecznie zaangażować świadków zdarzenia do pomocy i dlaczego delegowanie zadań jest tak ważne. Skoro wyznaczyłeś już kogoś do wezwania służb i przyniesienia apteczki czy AED, czas skupić 100% swojej uwagi na poszkodowanym.

Kolejnym kluczowym krokiem jest ocena jego stanu – to od niej zależy, jakie działania podejmiesz w dalszej kolejności. Szybka i prawidłowa ocena przytomności oraz oddechu pozwala jak najwcześniej rozpoznać stan zagrożenia życia i, jeśli to konieczne, rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową.

• Podejdź do poszkodowanego (najlepiej od strony jego nóg lub z boku, tak, by mógł cię swobodnie zauważyć) i głośno zapytaj: „Halo, czy mnie słyszysz? Co się stało?”.
• Jeśli nie reaguje: chwyć oburącz za jego ramiona i delikatnie je ściśnij.
• Jeśli jest przytomny, zapytaj co się stało, zbierz wywiad. Jeśli konieczna jest dalsza pomoc, zadzwoń pod numer alarmowy 112. (Jak postępować, gdy konieczne jest wezwanie pomocy dowiesz się z następnego rozdziału).

Do oceny stopnia świadomości poszkodowanego warto użyć skali ACVPU:

• A – Alert – (Czujny): Poszkodowany jest w pełni przytomny, sam się komunikuje, wodzi za Tobą wzrokiem i adekwatnie reaguje na Twoją obecność.
• C – Confused – (Zdezorientowany): Poszkodowany ma otwarte oczy, ale jego zachowanie jest nienaturalne. Może odpowiadać nielogicznie, pytać w kółko o to samo (częste po urazach głowy) lub być splątany i agresywny w wyniku szoku.
• V – Verbal – (Reakcja na głos): Poszkodowany zareaguje, gdy głośno do niego zawołasz.
• P – Pain – (Reakcja na ból) – Poszkodowany nie reaguje na głos, ale reaguje na bodziec bólowy. Możesz delikatnie uszczypnąć go w płatek ucha lub w mięsień kapturowy (między szyją a ramieniem).
• U – Unresponsive – Poszkodowany nie reaguje na żaden z powyższych bodźców. Brak reakcji na bodziec dotykowy świadczy o tym, że poszkodowany jest nieprzytomny co może być dla niego zagrożeniem życia. W takiej sytuacji natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy 112, włącz tryb głośnomówiący i jednocześnie oceń oddech.

U osoby głęboko nieprzytomnej dochodzi do zwiotczenia wszystkich mięśni. Dotyczy to również języka, który – pod wpływem grawitacji – opada na tylną ścianę gardła, blokując w ten sposób całkowicie dopływ powietrza do płuc. Aby umożliwić poszkodowanemu swobodny oddech, należy udrożnić jego drogi oddechowe.

Schemat postępowania krok po kroku:

• Uklęknij przy poszkodowanym.
• Odchyl jego głowę do tyłu trzymając jedną rękę na czole, drugą chwytając za żuchwę – ten ruch unosi język i otwiera drogi oddechowe.
• Pochyl się nad poszkodowanym z głową skierowaną w kierunku jego klatki piersiowej i oceń jego oddech przez 10 sekund.

Uwaga na temat urazów kręgosłupa: Wiele osób boi się odchylać głowę u ofiar wypadków z obawy przed uszkodzeniem kręgosłupa szyjnego. Pamiętaj jednak, że niedotlenienie organizmu stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Jeśli poszkodowany nie oddycha, udrożnienie dróg oddechowych jest absolutnym priorytetem, przewyższającym ryzyko pogłębienia urazu.

Mając udrożnione drogi oddechowe, pochyl się nad poszkodowanym tak, aby Twoje ucho znajdowało się tuż nad jego ustami i nosem, a wzrok był skierowany na jego klatkę piersiową. Oceń oddech przez 10 sekund, używając trzech zmysłów:

• Wzrok: Obserwuj, czy klatka piersiowa miarowo się unosi i opada.
• Słuch: Nasłuchuj szmeru wydychanego powietrza.
• Dotyk/Czucie: Spróbuj wyczuć ruch ciepłego powietrza na swoim policzku.

Prawidłowy oddech to minimum 2 oddechy w ciągu 10 sekund.

Oddech agonalny (Gasping) – to u poszkodowanego bardzo nieregularne i rzadkie „łapanie powietrza”, które przypomina zachowanie ryby wyjętej z wody. Może brzmieć jak charczenie lub głośne, pojedyncze westchnięcia, którym często towarzyszy napinanie mięśni szyi. Pamiętaj, że to nie jest prawidłowy oddech. To jedynie odruch organizmu, który oznacza, że serce już się zatrzymało i nie pompuje krwi. Ciało podejmuje w ten sposób ostatnią próbę wdechu powietrza.

Jeśli widzisz takie objawy, traktuj oddech agonalny jako całkowity brak oddechu i natychmiast rozpocznij RKO.

Ocena tętna u poszkodowanego jest obarczona wysokim ryzykiem błędu, dlatego nie zalecamy jej wykonywania na etapie pierwszej pomocy, bez wcześniejszego przeszkolenia. Skup się na ocenie oddechu – to wystarczy, by podjąć decyzję o rozpoczęciu RKO. Jeśli chcesz poszerzyć swoje umiejętności o ocenę krążenia, zachęcamy do udziału w kursach kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Pamiętaj, że stan poszkodowanego może się pogorszyć w ułamku sekundy. Nawet jeśli na początku uznałeś, że osoba jest przytomna lub prawidłowo oddycha – nigdy nie zostawiaj jej samej i obserwuj oraz oceniaj ją regularnie, aż do przyjazdu Zespołu Ratownictwa Medycznego. Jakiekolwiek spłycenie lub zanik oddechu to sygnał do natychmiastowego rozpoczęcia resuscytacji. Lepiej zacząć RKO i przerwać, gdy poszkodowany gwałtownie zareaguje, niż opóźnić RKO, gdy jest pilnie potrzebne.

*Grafika w poście została wygenerowana za pomocą narzędzi AI.