Udar mózgu – pierwsza pomoc: czego dowiesz się z tego rozdziału
Czym jest udar mózgu i dlaczego wymaga natychmiastowej reakcji?
Udar mózgu to stan zagrożenia życia, w którym dochodzi do nagłego zatrzymania dopływu krwi do wybranego obszaru mózgu. Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje udaru: niedokrwienny (stanowiący około 80–85% przypadków), wywołany zablokowaniem naczynia krwionośnego przez skrzeplinę, oraz udar krwotoczny (potocznie zwany wylewem), będący skutkiem pęknięcia ściany naczynia i wylania się krwi do tkanki mózgowej.
Komórki nerwowe są skrajnie wrażliwe na brak tlenu oraz glukozy. Po odcięciu dopływu krwi neurony w obszarze niedokrwienia zaczynają stopniowo obumierać. Szybkie dotarcie poszkodowanego do szpitala decyduje nie tylko o jego przeżyciu, ale przede wszystkim o stopniu jego późniejszej sprawności.
Jak rozpoznać udar? zapamiętaj algorytm FAST
Objawy udaru potrafią być bardzo wyraziste. Aby ułatwić świadkom szybką i trafną ocenę sytuacji, wprowadzono międzynarodowy, niezwykle prosty algorytm FAST (od angielskich słów: Twarz, Ręka, Mowa, Czas). Skraca on czas rozpoznania i pozwala błyskawicznie wezwać ratunek. Sprawdź poszkodowanego w kilku szybkich krokach:
F – Face (Twarz – asymetria): Poproś poszkodowanego, aby szeroko się uśmiechnął albo pokazał zęby. Zwróć uwagę na jego twarz. U osoby z udarem nagle wiotczeje jedna strona ciała. Co dokładnie zauważysz? Nie będzie w stanie się uśmiechnąć, a jeden kącik ust widocznie opadnie. Twarz straci swoją naturalną symetrię, a czasami może temu towarzyszyć również opadająca powieka lub zaburzenia widzenia.
A – Arm (Ramię – nagłe osłabienie ręki): Udar zazwyczaj uszkadza jedną półkulę mózgu, co powoduje osłabienie siły lub paraliż mięśni po przeciwnej stronie ciała. Poproś poszkodowanego o wyciągnięcie obu rąk przed siebie wnętrzem dłoni do góry i zamknięcie oczu na 10 sekund. Jeśli jedno ramię bezwładnie opada, chwieje się lub poszkodowany podnosi je zdecydowanie niżej – świadczy to o niedowładzie. To samo nagłe osłabienie może dotyczyć również nóg, wywołując u poszkodowanego zauważalne zaburzenia równowagi, utratę koordynacji i chwiejny chód.
S – Speech (Mowa – zaburzenia mowy): Poszkodowany zaczyna mówić niewyraźnie, bełkotliwie lub całkowicie traci zdolność wysławiania się i rozumienia prostych komunikatów. Zadaj proste pytanie (np. o imię) lub poproś o powtórzenie nieskomplikowanego zdania.
T – Time (Czas – wezwanie pomocy): Zauważenie choćby jednego z powyższych objawów wymaga natychmiastowego wybrania numeru alarmowego 112.
Przemijający atak niedokrwienny
Jeśli objawy asymetrii twarzy, osłabienia ręki czy bełkotliwa mowa ustąpią po kilku lub kilkunastu minutach, a sprawność pozornie wróci do normy – absolutnie tego nie lekceważ. To może być tzw. przemijający atak niedokrwienny, czyli bardzo groźne ostrzeżenie przed rozległym udarem, który potrafi uderzyć w ciągu kolejnych godzin lub dni. Taki stan bezwzględnie wymaga pilnego transportu do szpitala i dokładnych badań.
O czym warto pamiętać jeśli masz do czynienia z poszkodowanym u którego podejrzewasz udar?
Po rozpoznaniu objawów, Twoim głównym zadaniem jest natychmiastowe wezwanie służb i zadbanie o to, by nie pogorszyć stanu poszkodowanego. Rozmawiając z dyspozytorem, powiedz wprost o podejrzeniu udaru i przekaż mu wynik testu FAST. Najważniejszą rzeczą, o jaką zostaniesz zapytany, będzie dokładna godzina wystąpienia pierwszych objawów. Jeśli nie masz pewności, kiedy dokładnie to się stało (bo na przykład poszkodowany obudził się już w takim stanie), podaj godzinę, kiedy po raz ostatni widziałeś go w pełni zdrowego.
Jeśli poszkodowany jest przytomny, ułóż go na plecach i wsuń coś pod jego plecy oraz głowę (np. zwiniętą kurtkę lub poduszkę), aby był lekko uniesiony. Lekkie uniesienie głowy ułatwia swobodny przepływ krwi i zapobiega narastaniu ucisku w czaszce. Zmniejsza to również ryzyko, że poszkodowany zachłyśnie się własną śliną.
Nie podawaj niczego do jedzenia i picia. Udar bardzo często upośledza odruch połykania, co może grozić zadławieniem.
Nie podawaj żadnych leków (w tym aspiryny i leków na nadciśnienie). O ile przy zawale serca aspiryna ratuje życie, o tyle przy udarze jest surowo zabroniona. Jeśli udar okazałby się wylewem, podanie leku rozrzedzającego krew gwałtownie nasili krwawienie w mózgu. Nie próbuj też na własną rękę obniżać wysokiego ciśnienia poszkodowanego. W tej chwili to naturalna obrona jego organizmu, który próbuje wtłoczyć krew do tych rejonów mózgu, do których nagle przestała ona dopływać.
Zapewnij poszkodowanemu wsparcie psychiczne. Osoba z udarem, która ma trudności z mową lub poruszaniem się, odczuwa ogromny lęk. Zachowaj spokój, mów wolno i informuj o podejmowanych działaniach. Twoja opanowana postawa wyciszy poszkodowanego i ułatwi kontakt do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa.
Jak postępować jeśli poszkodowany straci przytomność?
Stan poszkodowanego z udarem może ulec pogorszeniu w krótkim czasie. Pozostań przy nim i nieustannie monitoruj jego stan w tym prawidłowy oddech.
W sytuacji gdy poszkodowany straci przytomność, ale prawidłowo oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej na boku (najlepiej po stronie niedowładu, pozostawiając stronę sprawną na górze) i zadbaj o drożność dróg oddechowych. Jeżeli nastąpi zatrzymanie krążenia – natychmiast ułóż poszkodowanego na plecach na twardym podłożu i rozpocznij uciskanie klatki piersiowej (RKO). Jeśli jest dostępne AED, użyj go: włącz urządzenie i postępuj zgodnie z jego komunikatami.
Udar mózgu to kolejny po zawale mięśnia sercowego stan bezpośredniego zagrożenia życia, który omawiamy w Rozdziale XII naszego Poradnika Ratowaczy – Czym jest zawał mięśnia sercowego?
Bądź na bieżąco z kolejnymi częściami Poradnika Ratowaczy – obserwuj nasz profil na Facebooku: Skilled at Safety – Ratowacze.pl
