Chapter XII – Medical emergencies – part 3 – diabetes – a metabolic disease

Cukrzyca to choroba metaboliczna charakteryzująca się przewlekłym, zbyt wysokim stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią), który wynika z defektu wydzielania lub działania insuliny. Insulina to hormon produkowany przez trzustkę, pełniący kluczową rolę w metabolizmie węglowodanów – pomaga on glukozie przeniknąć do wnętrza komórek organizmu. Niedobór insuliny lub oporność organizmu na jej działanie sprawia, że glukoza gromadzi się we krwi. Utrzymująca się hiperglikemia w dłuższej perspektywie uszkadza naczynia krwionośne, nerwy oraz narządy, co prowadzi do ciężkich, ogólnoustrojowych powikłań.

Wynika z niszczenia komórek trzustki przez własny układ odpornościowy, co prowadzi do całkowitego niedoboru insuliny. Organizm traci zdolność do samodzielnej regulacji poziomu cukru we krwi. Ten typ diagnozuje się najczęściej u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych, co wymaga dożywotniego podawania insuliny z zewnątrz. Co ważne, choroba ta ma podłoże genetyczne i nie jest wynikiem złej diety czy niewłaściwego stylu życia.

Stanowi około 90% wszystkich przypadków tej choroby. U jej podstaw leży insulinooporność, czyli stan, w którym komórki (np. wątroby, mięśni czy tkanki tłuszczowej) przestają prawidłowo reagować na insulinę. Aby przełamać ten opór, trzustka początkowo zmuszona jest do nadprodukcji tego hormonu. Z czasem jednak się wyczerpuje i przestaje nadążać z jego wytwarzaniem. Rozwój tego typu cukrzycy jest ściśle powiązany z niewłaściwą dietą, otyłością brzuszną i siedzącym trybem życia.

Problemy z regulacją poziomu cukru we krwi mogą doprowadzić do dwóch bardzo niebezpiecznych sytuacji. Różnią się one od siebie głównie tym, jak szybko postępują oraz jak bezpośrednio wpływają na pracę mózgu.

Hiperglikemia (zbyt wysoki poziom glukozy we krwi)

Rozwija się powoli, zazwyczaj w ciągu kilkunastu godzin lub kilku dni. Gdy komórki nie mają dostępu do glukozy (z powodu braku insuliny), organizm zaczyna metabolizować tłuszcze w poszukiwaniu energii. Skutkiem ubocznym tego działania, jest uwalnianie szkodliwych substancji, które stopniowo zakwaszają i zatruwają organizm.

Objawy hiperglikemii:

Ogromne pragnienie i bardzo częste oddawanie moczu (co prowadzi do skrajnego odwodnienia organizmu), suchość w ustach, narastająca senność i osłabienie, a także nienaturalnie głęboki oddech. Charakterystycznym sygnałem jest wyczuwalny z ust poszkodowanego zapach acetonu (przypominający zmywacz do paznokci lub sfermentowane jabłka).

Choć hiperglikemia to poważny stan, który nieleczony prowadzi do śpiączki, rozwija się na tyle wolno, że daje Ci czas na reakcję – nie stanowi sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia. Twoim zadaniem jest wezwanie pomocy medycznej i poinformowanie ratowników o zaobserwowanych objawach oraz – jeśli posiadasz taką informację – że poszkodowany choruje na cukrzycę.

Hipoglikemia (zbyt niski poziom glukozy we krwi)

Hipoglikemia stanowi stan bezpośredniego zagrożenia życia. Mózg, w przeciwieństwie do innych organów, nie potrafi magazynować glukozy ani korzystać z alternatywnych źródeł energii, dlatego jest zależny od jej stałego dostarczania wraz z krwią.

Jakie są objawy hipoglikemii?

W ramach obrony przed brakiem glukozy, organizm wyrzuca adrenalinę. Pojawia się przyspieszone bicie serca, drżenie mięśni, nagły niepokój oraz wilczy głód. Skóra staje się blada, a poszkodowany oblewa się bardzo charakterystycznym, zimnym potem.

Kiedy tkance nerwowej zaczyna brakować energii, pojawiają się poważne zaburzenia. Poszkodowany ma problemy z koncentracją, jest zdezorientowany, bełkocze, ma zaburzenia równowagi, a czasem zachowuje się agresywnie lub nielogicznie. Bardzo często te objawy są błędnie mylone z upojeniem alkoholowym. W końcowej fazie dochodzi do utraty przytomności, drgawek, a nawet śmierci.

Dlaczego hipoglikemia jest znacznie groźniejsza dla chorego?

W przeciwieństwie do hiperglikemii, rozwija się bardzo szybko – często w ciągu od kilku do kilkunastu minut. Krytyczny spadek cukru prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu. Dlatego w pierwszej pomocy należy zastosować złotą zasadę: każdego poszkodowanego z cukrzycą, który ma zaburzenia świadomości lub dziwnie się zachowuje, traktuj z góry jako osobę ze zbyt niskim poziomem glukozy we krwi i natychmiast reaguj.

Jeśli ktoś w Twoim otoczeniu nagle wykazuje zaburzenia świadomości, jest splątany, zlany zimnym potem lub zachowuje się nielogicznie (co bardzo często bywa mylone z upojeniem alkoholowym), zawsze podejrzewaj spadek cukru. Skąd masz wiedzieć, czy ta osoba choruje na cukrzycę? Zwróć uwagę na kilka szczegółów:

• Jeśli poszkodowany jest w stanie z Tobą rozmawiać, zapytaj go wprost czy choruje przewlekle.
• Poszukaj informacji medycznej – diabetycy często noszą na nadgarstkach specjalne bransoletki lub opaski informacyjne.
• Zwróć uwagę na sprzęt – na ramieniu poszkodowanego może być widoczny naklejony, niewielki sensor do mierzenia cukru, a przy pasku spodni – przypięta pompa insulinowa.

Jeżeli na podstawie tych informacji potwierdzisz lub zaczniesz podejrzewać, że masz do czynienia z diabetykiem, Twoim absolutnym priorytetem staje się jak najszybsze podniesienie poziomu glukozy w jego krwi.

Postępowanie u osoby przytomnej (zdolnej do połykania):

• Jeśli to możliwe, podaj poszkodowanemu do wypicia napój zawierający cukier (zwróć uwagę, by nie był to napój w wersji light lub zero) lub ewentualnie garść słodkich cukierków.
• Jeśli jest dostępny, możesz wykorzystać żel glukozowy (poproś poszkodowanego by część żelu potrzymał w ustach przy policzku, a część połknął).
• Odczekaj ok. 15 minut. To czas potrzebny na pełne przyswojenie podanego cukru. Jeśli po upływie tego czasu stan poszkodowanego nie ulegnie poprawie, podaj mu kolejną dawkę słodkiego napoju, żelu lub cukierków.
• Gdy tylko poszkodowany poczuje się wyraźnie lepiej, zachęć go do zjedzenia lekkiej przekąski (np. kanapki). Zabezpieczy go to przed ponownym, gwałtownym spadkiem poziomu cukru.

W przypadku gdy nastąpi utrata przytomności, nie staraj się podawać poszkodowanemu ‘na siłę’ niczego doustnie, bo grozi to zadławieniem. Niezwłocznie zadzwoń pod numer ratunkowy 112 lub 999 i poinformuj dyspozytora o sytuacji i objawach jakie zauważyłeś.

Jeśli poszkodowany stracił przytomność, sprawdź, czy ma przy sobie glukagon. Jeśli przeszedłeś odpowiednie przeszkolenie, możesz użyć jego autostrzykawki, podając lek w zewnętrzną część uda. Zwróć też uwagę na formę leku – na rynku coraz częściej pojawia się glukagon w postaci aerozolu do nosa, którego podanie jest niezwykle proste.

Odwiedź nasze Social Media i dowiedz się więcej:

Facebook Ratowaczy